Project IBIS

Achtergrond

Ongeveer 10 tot 15% van de volwassenen met een verstandelijke beperking vertoont moeilijk verstaanbaar gedrag. Internationale onderzoeken laten zien dat het trainen van begeleiders in gedragstherapeutische technieken effectief is in het verminderen van dit gedrag. Ondanks de aangetoonde effecten worden in de Nederlandse zorg voor mensen met een verstandelijke beperking gedragstherapeutische technieken nog weinig toepast. Accare heeft om die reden een gedragstherapeutische training (IBIS) voor begeleiders ontwikkeld. Het IBIS project onderzoekt of deze training effectief is in het verminderen van moeilijk verstaanbaar gedrag van volwassenen met een verstandelijke beperking.

De IBIS training

De training bestond uit acht bijeenkomsten van drie uur waarbij het gehele team aanwezig was. Tijdens de training leerden begeleiders:
• Goed naar gedrag te kijken
• De oorzaak (functie) van het moeilijk verstaanbaar gedrag te onderzoeken
• Hoe moeilijk verstaanbaar voorkomen of verminderd kan worden
• Meer aandacht te hebben voor positief gedrag

Het onderzoek

Allereerst hebben we door middel van een pilotonderzoek binnen een kleine groep van deelnemers onderzocht  wat er verandert na de training. Daarna zijn in een vervolg onderzoek 14 woningen getraind  in de IBIS training. Daarnaast deden er 12 woningen mee aan de controlegroep. Over een periode van 14 maanden werden de begeleiders uit de teams vijfmaal gevraagd om digitaal vragenlijsten in te vullen. Twee daarvan werden voor de start van de training ingevuld, de derde tijdens de training en de vierde en vijfde werden ingevuld nadat training was afgerond. Deze vragenlijsten hadden betrekking op de begeleiders zelf en hoe zij hun werk ervaren. Daarnaast vulde de persoonlijk begeleider of een begeleider die de cliënt goed kent vragenlijsten in over het gedrag van de betreffende cliënt.

Resultaten

Het onderzoek toonde aan dat de IBIS training bij de hele groep volwassenen met een verstandelijke beperking effectief was in het verminderen van ernstiger moeilijk verstaanbaar gedrag, en bij lage niveaus ook voor het verminderen van minder ernstig moeilijk verstaanbaar gedrag. De mate van afname is klinisch relevant. Daarnaast bleek de IBIS training effect te hebben op kwaliteit van leven. Zelf-beschikking en persoonlijke ontwikkeling verbeterden, relaties met anderen leken af te nemen. De vraag is of dat laatste een verslechtering is, of dat begeleiders na het volgen van de training beter in staat waren om de omgeving zo in te richten dat die beter aansloot bij de behoeftes van de persoon.

Daarnaast bleken in deze groep hogere niveaus van onderwijs en zelf-reflectie bij individuele begeleiders gerelateerd aan betere kwaliteit van leven. Voor teamkenmerken gold dat een hoger niveau van onderwijs en meer zelfvertrouwen en vriendelijk gedrag binnen het team samenhingen met een betere kwaliteit van leven.

Contact

In maart 2025 promoveert Eke Bruinsma op het IBIS onderzoek. Voor vragen over het IBIS project kunt u terecht bij Annelies de Bildt (a.de.bildt@accare.nl).

Dit project is mede mogelijk gemaakt door subsidie van NWO (GTPP, 432-13-809).

 

Klaver, M., de Bildt, A., Bruinsma, E., de Kuijper, G., Hoekstra, P. J., & vanden Hoofdakker, B. (2020). First steps toward positive behavior support in The Netherlands: A pilot study exploring the effectiveness of atraining for staff. Journal of Policy and Practice in Intellectual Disabilities,17(3), 188–194. https://doi.org/10.1111/jppi.12334

 

Bruinsma E, van den Hoofdakker BJ, Hoekstra PJ, de Kuijper GM, de Bildt AA. Exploring the association of staff characteristics with staff perceptions of quality of life of individuals with intellectual disabilities and challenging behaviours. J Appl Res Intellect Disabil. 2022 Sep;35(5):1231-1243. doi: 10.1111/jar.13017. Epub 2022 Jun 10. PMID: 35689398; PMCID: PMC9546376.

 

Bruinsma E, van den Hoofdakker BJ, Groenman AP, Hoekstra PJ, de Kuijper GM, Klaver M, de Bildt AA. Non-pharmacological interventions for challenging behaviours of adults with intellectual disabilities: A meta-analysis. J Intellect Disabil Res. 2020 Aug;64(8):561-578. doi: 10.1111/jir.12736. Epub 2020 Jun 17. PMID: 32558050; PMCID: PMC7384078.

 

Bruinsma E, van den Hoofdakker BJ, Hoekstra PJ, de Kuijper GM, de Bildt AA. Effects of positive behaviour support delivered by direct staff on challenging behaviours and quality of life of adults with intellectual disabilities: A multicentre cluster-controlled trial. J Appl Res Intellect Disabil. 2024 Jan;37(1):e13164. doi: 10.1111/jar.13164. Epub 2023 Oct 29. PMID: 37899656.